انواع روش‌های آجرچینی

دسته :
انواع آجرچینی

آجرچینی از سبک‌های بسیار متنوعی برخوردار است. آشنایی با این روش‌ها نه تنها منجر به افزایش اطلاعات مربوط به آجر می‌شود؛ بلکه دریچه‌ای به روی دنیای وسیع معماری اصیل ایرانی به روی ما باز می‌کند. پس در اینجا می‌خوانیم آنچه را که در دل هر کدام از آنها وجود دارد.

وقتی می‌گوییم دنیای آجر بی‌انتهاست تنها از طرح و رنگ و ابعاد متفاوت آن صحبت نمی‌کنیم بلکه چیدمان‌های متنوع آن نیز مطرح است. چرا که اگر یک آجر واحد به سبک‌های مختلف چیده یا با بندکشی‌های متفاوت اجرا شود، در نهایت اشکالی بیشمار ایجاد می‌شود.

آجرچینی

آجرها در هر رنگ و طرح و ابعادی که باشند به تنهایی زیبا هستند اما چیدن آنها در کنار یکدیگر که روش‌های گوناگونی را شامل می‌شود، جذابیت ظاهریشان را چندین برابر می‌کند. به این هنر اصیل چیدمان آجرها “آجرچینی” گفته می‌شود که به اندازه عمر پیدایش آجر قدمت دارد.

آجرچینی مشبک

انواع آجرچینی

چیدمان آجر با توجه به سلیقه، کاربرد، ابعاد و طرح آجر به طرق مختلفی صورت می‌گیرد و از این رو دست طراح را برای اجرای سبک‌های متفاوت باز می‌گذارد. در ادامه به تعدادی از انواع مدرن و امروزی آن و نمونه‌‌هایی از تزئینات آجری در گذشته می‌پردازیم.

رگ چینی

به ترکیب آجرها در کنار هم با رنگ و شکل یکسان جهت ایجاد نقش و نگارهای مختلف در سطحی صاف، رگ چینی می‌گویند. این روش متداول‌ترین روش آجرکاری است و به چند دسته تقسیم می‌شود:

1. لاریز: نوعی از چیدمان که رج آجرها حالت پله‌ای داشته باشد را لاریز می‌گویند.

2. کله: این سبک زمانی است که مانند عکس زیر تنها کله یا سر آجرها در نما نمایان باشند و عرض آجر به صورت افقی یا عمودی چیده شوند.

آجرچینی، رگ چینی کله

3. راسته: چیدن آجرها از پهلو و درازا در نما به صورتی که بندهای عمودی روی هم قرار نگیرد را راسته چینی می‌گویند. دیواری که به این روش چیده می‌شود از پیوند محکمی برخوردار است.

4. نیمانیم: قدیمی‌ترین، معمول‌ترین و محبوب‌ترین روش آجرچینی نیمانیم است و آن زمانی است که ردیف‌ها راسته به کار روند و بندکشی‌های رگ عمودی بالا دقیقا وسط آجرهای رگ پایین قرار گیرد. دیواری که به این سبک چیده شود نمایی را پدید می‌آورند که بسیار نوستالژیک است و امروزه هم طرفداران بسیاری دارد.

5. قدنما: آجری که از پهلو و درازا اما فقط به صورت عمودی در نما به کار برده شود به صورت قدنما یا عمودی چیده شده است. در عکس زیر نمونه‌ای از چیدمان آجر سفید آذرخش به روش قدنما را می‌بینید.

آجرچینی عمودی

6. لابندمرتب: زمانی که آجرها یکی در میان به صورت کله و راسته کنار هم قرار گیرند، چیدمان لابند مرتب انجام شده است.

7. خواب نما: آجرها وقتی به حالت افقی و به صورتی در کف چیده شوند که تمام سطح آن نمایان باشد را خواب نما می‌نامند.

چیدمان آجر به روش آبشاری

در روش آبشاری زوایای آجرها به صورت قائم هستند و از نزدیک به صورتی نامنظم به چشم می‌آیند اما از فاصله‌ای دورتر یک شکل هندسی بزرگ را تشکیل می‌دهند. این روش در گچبری نیز وجود دارد اما تفاوت آن این است که در آن زوایا به صورت منحنی هستند.

آجرچینی زیگزاگی

در روش زیگزاگ آجرها به صورت عرضی ولی با زاویه غیر عمودی و به شکل زیگزاگی در کنار هم قرار می‌گیرند.

هم‌بند

این روش که به اسم‌های مختلفی مانند مدرن و ژوان نیز نامیده می‌شود، شکلی از چیدمان آجر است که بسیار زیباست. هم‌بند مدل‌های مختلفی مانند هم‌بند جذب را شامل می‌شود که در پروژه‌های اجرا شده توسط محصولات ما می‌توانید انواع آنها را مشاهده کنید. در هم‌بند جذب آجرها به صورت افقی بر روی هم قرار می‌گیرند و تنها بین سطوح افقی بندکشی وجود دارد.

بادبزنی

در روش بادبزنی که آن را حصیری نیز می‌نامند، بخش مورد نظر برای آجرچینی را به مربعاتی مساوی تقسیم و در هر مربع همانطور که در عکس زیر مشخص است، آجرها با روش‌های مختلف کنار هم چیده می‌شوند.

آجرچینی بادبزنی یا حصیری

چیدمان آمریکایی

در چیدمان آمریکایی آجرها به صورت سه ردیف راسته و سپس یک ردیف کله تکرار می‌شوند. به ردیف‌های راسته اصطلاحا راسته نما و به ردیف‌های کله، کله نما گفته می‌شود.

آجرچینی انگلیسی

چیدمان انگلیسی شباهت بسیاری با روش کله و راسته دارد با این تفاوت که ردیف راسته را با یک آجر سه قدی شروع می‌کنند. نمونه‌های این سبک بسیار کم وجود دارد.

چیدمان آجر به روش هلندی

این روش که به آن ضربدری انگلیسی نیز می‌گویند، به چیدمان انگلیسی شباهت بسیاری دارد. اما تفاوت آن در این است که در ردیف راسته در وسط هر دو راسته، یک کله قرار دارد و در نهایت درزها به صورت ضربدری کنار هم قرار می‌گیرند.

فخر و مدین یا مشبک

در معماری ایرانی روش مشبک که بسیار محبوب است، به نام سنتی فخرومدین شناخته می‌شود. نام این سبک را شاید کمتر شنیده باشید به همین دلیل ابتدا به معنای آن می‌پردازیم. فخر در زبان فارسی گل پخته و مدین حفره و فروفتگی معنی می‌شود. از این رو فخر و مدین دست‌سازه‌هایی است که از جنس گل پخته می‌باشد و در آن فرورفتگی‌هایی ایجاد می‌کنند. از کنار هم قرار گرفتن این‌ها دیوارهای مشبکی ایجاد می‌شود که در گذشته به آن شباک می‌گفتند.

آجرچینی فخر و مدین یا مشبک در مسجد جامع اصفهان

فخر و مدین‌ها عموها جهت کنترل دید بخش‌های درونی و بهره‌گیری از آفتاب و نور به داخل ساختمان و سایه‌اندازی‌ها کاربرد داشته‌اند. بنابراین در معماری اصیل ایرانی از این روش اغلب برای درگاه نور استفاده می‌کردند. در مسجد جامع اصفهان و اردستان این سبک زیبا را می‌توانید ببینید.

آجرچینی معقلی

ترکیب آجر با آجر لعابدار در کنار هم را اصطلاحا چیدمان آجر به روش معقلی می‌گویند. این روش در آثار معماری اصیل ایرانی بسیار یافت می‌شود. نمونه‌ای موفق و ماندگار از آن را می‌توان در مقبره خواجه اتابک در کرمان و همچنین در راه جام به زوزن در سنگان خراسان مشاهده کرد.

آجرچینی معقلی

گل اندازی

روش‌هایی که از اینجا تا پایان مطلب بیان می‌شود بیشتر نقوش تزئینی با آجر و ایجاد نقش‌های سنتی به وسیله آن است. روش گل‌اندازی روشی سنتی است که در مساجد و مناره‌ها در گذشته کاربرد فراوانی داشته است. در این روش آجرها را به شکل لوزی و طرح‌هایی شبیه گل چنان می‌چینند که از قرار گرفتن آنها کنار هم گلهای هفت رگی و پنج رگی و… به دست بیاید. نمونه‌های معروف این سبک را در ازاره‌های خانه‌های یزد، برج رادکان و برج اخنگان خراسان می‌توان دید.

آجرچینی گل اندازی برج اخنگان خراسان

آجرچینی هشت و گیر

در سبک هشت و گیر که به آن شش بند شیرازی نیز می‌گویند، آجر را در سطحی غیر مسطح به صورتی می‌چینند که با ایجاد برجستگی و فرورفتگی‌های متعدد نمایی کلی به وجود آید که با ایجاد سایه روشن جلوه خاصی را به بنا ببخشد.

بد نیست بدانید کلمه هشت به معنی بسیار برجسته و گیر به معنای فرور فته است. از این رو این سبک به این نام معروف شده است. از معروفترین آثاری که با این روش طراحی شده‌اند، هشت و گیر شیرازی است که فرورفتگی‌ها و برجستگی‌ها در هر شش بند و پنج رگ تکمیل و مجددا تکرار می‌شوند.

گره سازی

در گره‌سازی که به آن آجرکاری رنگی نیز می‌گویند، همان‌طور که از نام آن پیداست چیدمان را با آجرهایی با رنگهای متنوع به کمک قطعه‌های مختلف آجرهای بریده در اندازه‌های متفاوت در سطحی صاف انجام می‌دهند.
این روش به سه صورت انجام می‌گیرد، به وسیله آجر، ترکیب آجر با گچ و ترکیب آجر با کاشی. این سبک در دوره سلجوقیان گسترش و در دوره ایلخانی آثاری بسیاری به وسیله آن خلق شد. نمونه‌های اولیه آن را در مسجد جامع نائین، برج‌های خرقان و مسجد نیریز می‌توان دید.

آجرچینی گره سازی در مسجد جامع نائینهمچنین در زمان سامانیان تزئینات آجری فراوانی با گره‌سازی به چشم می‌خورد. وقتی سبک‌های مختلف مثلا روش گل‌اندازی و گره‌سازی با هم ترکیب می‌شوند نقوش فوق‌العاده‌ای را پدید می‌آورند.

خوون چینی

واژه خوون یک اصطلاح در معماری ایرانی است و به نگاره‌های زینتی بر روی بنا گفته می‌شود. معنی لغوی خوون باران گیر و سرپناه است.

در این روش از ضخامت آجر برای ایجاد انواع گره‌های تزئینی در پیشانی نما استفاده می‌کنند و با این چیدمان خاص، امکان بهره بردن از گودی‌هایی که سایه ایجاد می‌کنند و در نتیجه کاستن از میزان حرارت به داخل بنا فراهم شده است.

اساس اغلب نقش‌های خوون چینی بر اساس نگاره چلیپا است. در این نگاره ترکیب‌های متفاوتی از پره‌هایی که شبیه گل برگ گل چلیپا هستند وجود دارد. مرکز یک نقش که چشمگیرترین قسمت آن را نیز تشکیل می‌دهد با کلمه‌هایی مانند الله و علی و محمد مزین شده‌اند.

با شناخت این روش با اصطلاحات جالبی آشنا می‌شویم برای مثال به آجرهایی که زمینه را می‌سازند و عقب‌تر قرار دارند، گرسنه و آجرهایی که گره‌ها را می‌سازند سیر می‌گویند. در گذشته نمونه‌های خوون چینی در شوشتر و دزفول “شهر آجر” بسیار رواج داشته است.

آجرچینی خوون چینی در دزفول

سخن پایانی

این مطلب را به روش‌های متنوع آجرچینی در گذشته و امروز اختصاص دادیم تا با این سبک‌های خاص و زیبا بیشتر آشنا شوید. روش‌های ماندگاری مانند گره‌سازی و خوون چینی و سبک‌های مدرن مانند چیدمان آجر به روش عمودی همگی محبوب و زیبا هستند و با توجه به سلیقه‌های متفاوت اجرا می‌شوند. البته نمونه‌های سنتی امروزه کاربرد کمتری دارند چرا که به مهارت خاصی نیازمندند و زمان و انرژی بسیاری را می‌طلبند.

برای ما بنویسید که شما کجا با نمونه‌های کهن آجرچینی آشنا شده‌اید و کدام مورد از روش‌های سنتی و مدرن برایتان بیشتر جذابیت دارد؟

تعداد بازدید : 98 بازدید
تاریخ : 1400/05/25
شماره مطلب : 7407
Share it
برچسب ها: ,
پرسش و پاسخ تکمیلی

نظرتان برای ما مهم است آن را با ما در میان بگذارید